جناب آقای دکتر سیدسجاد رضوی
معاون محترم درمان وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی
با سلام و احترام
پیرو انتشار نسخه جدید «شناسنامه و استاندارد خدمت حجامت تر یا حجامت با شرط (تیغ)»، بدینوسیله نظر انجمن علمی روانپزشکان ایران در خصوص بخش سلامت روان این سند به استحضار میرسد. تأکید این نامه مشخصاً بر بند ۱۲ اندیکاسیونها با عنوان «بهبود برخی علائم روانی مثل اضطراب» است؛ هرچند بدیهی است که اشکالات ساختاری مشابه در سایر بخشهای سند نیز قابل مشاهده بوده و این مکاتبه صرفاً بهمنظور تمرکز بر حوزه تخصصی انجمن تنظیم شده است.
1- در بند ۱۲، اصطلاح «بهبود برخی علائم روانی مثل اضطراب» بدون تعریف عملیاتی، بدون ارجاع به معیارهای تشخیصی معتبر و بدون تعیین اینکه منظور کدام اختلال اضطرابی (در چارچوب طبقهبندیهای پذیرفتهشده بینالمللی) است، بهکار رفته است. چنین عبارت کلی و غیرمقیدی در یک سند رسمی با عنوان «استاندارد خدمت»، با اصول تدوین راهنماهای بالینی و ضرورت شفافیت تشخیصی همخوانی ندارد و میتواند موجب تفسیر موسع در کاربرد بالینی گردد.
2- مقالهای که در منابع این سند برای حوزه سلامت روان مورد استناد قرار گرفته است (مرور نظاممند منتشرشده در سال 2022)، بهروشنی نشان میدهد که شواهد موجود درباره اثر حجامت بر متغیرهای روانی محدود، ناهمگون و عمدتاً مبتنی بر مطالعات با کیفیت روششناختی پایین است. این مقاله خود نیز تصریح میکند که تنها تعداد اندکی کارآزمایی تصادفیشده وجود دارد و بیشتر آنها دارای کیفیت پایین هستند و برای تعیین اثربخشی حجامت در حوزه سلامت روان، انجام مطالعاتی با طراحی دقیقتر ضروری است. بنابراین، این منبع از نظر سطح شواهد، واجد کیفیتی نیست که بتواند مبنای درج اندیکاسیون درمانی در یک استاندارد ملی خدمت برای اختلالات یا علائم روانپزشکی قرار گیرد.
3- در سند حاضر، جایگاه این مداخله در الگوریتم درمانی اضطراب یا سایر اختلالات احتمالی مشخص نشده است، در حالی که درمانهای دارویی و غیردارویی مبتنی بر شواهد برای اختلالات اضطرابی دارای موقعیت روشن در راهنماهای معتبر هستند. در غیاب تعیین دقیق جایگاه این مداخله در الگوریتم درمان، امکان ارزیابی نسبت آن با درمانهای خط اول و مبتنی بر شواهد وجود ندارد.
4- افزون بر موارد فوق، فرایند تدوین سند نیز بدون مشارکت انجمنهای علمی مرتبط با سلامت روان انجام شده است. در حوزههای بینرشتهای، رعایت اصول مشارکت ذینفعان، شفافیت روششناختی و درجهبندی صریح شواهد از ارکان تدوین استانداردهای بالینی است. عدم رعایت این اصول، اعتبار علمی و انسجام سیاستگذاری سلامت را تحت تأثیر قرار میدهد.
با توجه به موارد فوق، انجمن علمی روانپزشکان ایران بند ۱۲ سند مورد نظر را فاقد اعتبار میداند. این انجمن آمادگی خود را برای همکاری کارشناسی در هرگونه بررسی علمی اسناد مرتبط با حوزه سلامت روان اعلام میدارد.
دکتر سید وحید شریعت
رییس انجمن علمی روانپزشکان ایران
